SOĞUK ZİNCİRİN 13 ALTIN KURALI

1. Aşı ve serumları kesinlikle dondurmayınız.
   Aşıların büyük kısmı özellikle inaktive aşılar donduruldukları takdirde etkinliklerini kaybederler. Dondurulabilen aşılar OPV, Kızamık ve BCG’dir. OPV’nin dondurulması miadını uzatırken, diğer aşıların dondurularak saklanması miadlarını uzatmaz.
2. Buz aküsü ve buz kalıplarını daima sevkiyat için hazır bulundurunuz.
   Aşıların nakliyesinde soğuk zincir şartlarını sağlayabilmek için kolilerin içerisine konulan buz akülerinin daima sevkiyat için donmuş şekilde hazır bulundurulması gerekmektedir. Donmuş buz aküsü stoğu sık sık kontrol edilmelidir.

3. Aşıları raflara aralıklı diziniz, böylece soğuk hava dolaşımı engellenmeyecektir.
   Aşıları raflara aralıklı dizerek buzdolabı içinde dolaşan soğuk havanın aşıların bütün yüzlerine temas etmesini sağlamalıyız. Ayrıca OPV, kızamık, kızamık-kızamıkçık-kabakulak, su çiçeği gibi canlı aşıları üst rafa, BCG aşılarını orta rafa, tetanoz, hepatit B, kuduz, kombine aşılar, grip, pnömokok aşıları gibi inaktive aşıları orta raflara koyunuz. Sebzeliklere ise tuzlu su dolu şişeler koyunuz. Bu şişeler buzdolabının içerisindeki ısıyı dengelemeye yarar ve elektrik kesintilerinde dolap içi ısısı daha iyi korunur. Aşağıda uygun yerleştirmeye örnek bir buzdolabı görülmektedir.
   
   

4. Buzdolabınızı aşırı doldurmayınız.
   Buzdolabınızı aşırı doldurmayınız. Etkili bir koruma için buzdolabı hacminin en fazla yarısı aşı ile doldurulmalıdır.
5. Buzdolabı kapağına aşı koymayınız.
   Buzdolabının kapağı 12-15°C arasında sıcaklık sağladığı için aşıların saklanması için uygun değildir. Bu nedenle buzdolabı kapağına aşı konulmamalıdır.
6. Buzdolabının kapısını sık sık açmayınız.
   Meşrubat ve yiyecek maddelerini aşı dolabına koymayınız. Buzdolabına aşı dışında yiyecek ve içecek koymayınız. Aşı dışında maddelerin dolaba konulması dolabın sık sık açılması ihtiyacını doğurur ve ısı kaybına neden olur.
7. Buzdolabında termometre bulundurunuz.
   Buzdolabında mutlaka bir termometre bulundurunuz ve sabah ve akşam olmak üzere günde 2 kez kontrol ederek ısıyı bir çizelgeye kaydediniz.
8. Buzdolabını direkt güneş ışığı almayan bir yere ve duvardan 20 cm uzağa yerleştiriniz.
   Buzdolabını direkt güneş ışığı almayan bir yere yerleştiriniz böylece daha iyi soğutmasını sağlarsınız. Ayrıca dolabın arka yüzü ile duvar arasında en az 20 cm mesafe olmasına dikkat ediniz. Bu, buzdolabının motorunun daha rahat soğumasını ve performansının artmasını sağlar.
9. Buzluk kısmının karlanmamasına dikkat ediniz.
   Karlanma 0.5 cm’i geçtiğinde dolabın soğutma gücü yarı yarıya azalmaktadır.
10. Buzdolabı ısısının 0°C’nin altına düşüp düşmediğini izleyiniz.
    İçi tümüyle su ile doldurulmuş ağzı tam kapalı bir laboratuvar tüpü ile ısının 0°C’nin altına düşüp düşmediğini anlayabilirsiniz. Eğer tüpün içindeki su donar ve kırılırsa ısının düştüğü ve aşıların donmuş olabileceği anlaşılır.
11. Elektrik kesintilerinde dolap kapağını açmayınız.
    Elektrik kesintilerinde buzdolabının kapağı hiç açılmaz ise yaklaşık 24 saat dolabın iç ısısı
    korunur.
12. Sevkiyat için paketleme kurallarına uyunuz.
    Aşı sevkedilirken mesafenin uzunluğuna, iklim ve ısı özelliklerine ve sevkiyatta geçecek süre göz önüne alınıp yeterli buz aküsü konularak paketleme yapılmalıdır. Buz aküleri aşılar ile direkt olarak temas ederse aşılar donabilir. Bu nedenle aşılar ile buz aküleri arasına kalın kağıtlar konmalıdır. Aşıların nakliye sırasında en kolay kontrol yolu “Soğuk Zincir İzlem Kartı” ile izlemektir. Aşağıda örneğini gördüğünüz kartın pimi çekilerek aktif hale getirildikten sonra koli içine konulmalıdır. Ayrıca tarih ve saat de kaydedilmelidir.
    
    
    Pimi çekilerek aktif hale getirilen kartın A, B ve C harşeri ile gösterilen pencereleri kart ısıya
    maruz kalmışsa şekilde görüldüğü gibi renk değiştirerek mavileşir. Kartın arka yüzünde ise mavileşen pencerelerin maruz kalınan ısı ve süresi hakkında yorum yapmaya yarayan bilgiler mevcuttur.
    
    Ayrıca daha uzun süreli nakliyelerde koli içi ısısını izlemek için “elektronik ısı kaydedici” cihazlar mevcuttur. Bu cihazlar özel bilgisayar yazılımları sayesinde “ısının takip edileceği süre” ve “ısı kaydedilme aralıkları” açısından ayarlanıp nakliye sırasında kullanılmaktadır. Koliler aşıların iletileceği yere ulaşınca bu cihazların kaydettiği ısı derecelerinin zamana göre dağılımı bir tablo ve grafik halinde görülebilmektedir
    
    
    
    
13. Tüm biyolojik ürünler, özellikle liyofilize aşılar sulandırıldıktan veya açıldıktan hemen sonra kullanılmalıdırlar.
    Liyofilize (toz halinde bulunan) aşılar da sulandırıldıktan sonra etkinliklerini çok çabuk kaybederler. Yine soğuk zincir koşulları altında korunmak şartıyla aşılara göre kullanım limitlerini aşağıdaki tabloda bulabilirsiniz. Multidoz (10, 20 ve 50 doz) halinde bulunan ürünler ise, tercihen 4 saat, en çok 8 saat içinde tüketilmelidir.

Aşağıdaki tabloda, sulandırıldıktan sonra en ideal bekleme süreleri verilmiştir.