 |
Bağışıklama |
 |
|
BAĞIŞIKLAMANIN TEMEL PRENSİPLERİ
GENEL PRENSİPLER
AŞILAR İÇİN KONTRENDİKASYONLAR VE UYARILARI
AŞILAR VE UYGULAMA ŞEKİLLERİ
|
| |
|
İnsanları hastalıklara karşı korumak amacıyla uygulanan aşılamanın tarihi eskilere dayanmasına rağmen, büyük toplulukların rutin olarak aşılanması özellikle 20. yüzyıl içinde uygulamaya girmiştir. Son 200 yıl içinde, Edward Jenner´in zamanından bu yana, aşıların yaygın olarak kullanımı ile 10 önemli hastalık en azından dünyanın belli bölgelerinde kontrol altına alınmıştır. Bu hastalıklar çiçek, difteri, tetanoz, sarı humma, boğmaca, Haemophilus influenzae tip b´nin neden olduğu hastalıklar, çocuk felci, kızamık, kabakulak ve kızamıkçıktır.
Aşılama çalışmaları Edward Jenner´den daha eskilere dayanır. 7. yüzyılda bazı Hintli Budistler yılan zehiri içerek onun etkilerine karşı bağışıklık geliştirmeye çalışmışlardır.
Bu yöntemle toksoid benzeri bir immünite oluşturmuş olabilirler. 10. yüzyılda Çin´de inokülasyon ve variolizasyon uygulandığına dair bazı yazılar vardır ancak yöntemler açık bir şekilde açıklanmamaktadır. 1742´de basılan bir Çin tıp kitabında (The Golden Mirror of Medicine) 1695´ten itibaren çiçek hastalığına karşı dört tip inokülasyon tekniğinden bahsetmektedir. Bu dört yöntem şunlardır: 1) Çiçek geçiren hastanın toz haline getirilmiş yara kabuklarının buruna tampon şeklinde uygulanması 2) Çiçek geçiren hastanın toz haline getirilmiş yara kabuklarının burnuna çekilmesi 3) Çiçek geçiren bir hastanın iç çamaşırlarının sağlıklı çocuğa giydirilmesi 4) Çiçek geçiren hastanın döküntülerinin içerdiği sıvının sıvandığı bir pamuğun buruna tamponlanması. Edward Jenner´in çalışmasından bir asır önce, yine Çin tıbbına ait diğer bir yayında çiçek hastalığına karşı korunmak için beyaz inek pirelerinin kullanımından bahsedilmektedir.
Variolizasyon, yani kurumuş çiçek döküntüsü cerahatinin, diğer bir kişinin cildine tatbik edilmesi yöntemi 16. yüzyılda Hindistan´da uygulanmaktaydı. İnek çiçeği hastalığı virüsü ile çiçek hastalığına karşı aşılama Jenner´in keşfine kadar Hindistan´da da uygulanmaktaydı. Variolizasyon İngiltere´ye 1721´de Lady Marry Wortley Montague tarafından tanıtılmıştır. İstanbul´da kaldığı süre içinde müslümanların variolizasyon tekniğini gözlemleyen Lady Montague, bu tekniği İngiltere´ye taşımıştır. Bu yöntem genel anlamda etkin olmakla birlikte, variolizasyon uygulanan kişilerin %2-3´ü bu yöntemle aldığı çiçek hastalığı nedeniyle hayatını kaybedebiliyordu. Variolizasyon tekniğinin tam olarak nereden kaynaklandığı net olarak bilinmemekle birlikte Orta Asya´da başlayıp batıya, Türkiye ve Avrupa´ya, yayıldığı tahmin edilmektedir.
Edward Jenner´in inek çiçeği aşısı çalışması, bir enfeksiyon hastalığının kontrol altına alınması açısından yapılan ilk bilimsel çalışmadır. İnek çiçeğine yakalananların daha sonra çiçek hastalığı geçirmediği çok bilinmiyordu. İki yüz yıldan daha uzun bir süre önce İngiltere´de çalışan bir hekim olan Edward Jenner, bebeklere bakım veren süt annelerinin, hastalığa |