AŞILARIN SINIFLAMASI Canli atenüe aşılar Viral Bakteriyel İnaktive (ölü) aşılar

CANLI ATENÜE AŞILAR Vahşi virus ya da bakterinin zayıflatılmış halidir Etki olmak için vücutta çoğalmalıdır Doğal infeksiyona benzer immüne yanıt oluşturur Oral yoldan verilmediği sürece TEK DOZ ile etkili olurlar

Canlı atenüe aşılar:
Canlı atenüe aşı üretmek için hastalığa neden olan mikroorganizma, virülansını veya hastalığa neden olan özelliklerini kaybetmesi için özel laboratuvar koşullarında üretilir. Canlı atenüe aşılar ısı değişimlerine çok hassas oldukları için saklama koşullarına çok dikkat edilmesi gerekmektedir. Canlı atenüe aşılar hem humoral, hem de hücresel immün cevap oluşturdukları için genellikle tek doz olarak uygulanırlar ve genellikle rapel doz gerektirmezler. Canlı atenüe aşılar genellikle enjeksiyon yoluyla uygulanırlar ancak polio aşısında olduğu gibi oral yolla veya canlı grip aşısında olduğu gibi intranazal olarak da uygulanabilirler.

Canlı aşıların avantajlarının yanında dikkat edilmesi gereken bir nokta vardır, bu da yaşayan organizmaların mutasyon geçirebilmesi ve değişebilmesidir. Canlı atenüe aşılar içerisindeki organizmalar için de aynı kural geçerlidir. Çok nadir ve uzak bir olasılık da olsa, aşı içindeki canlı organizmanın hastalığa neden olan virülan bir forma dönme olasılığı vardır. Örneğin, oral poliomyelit aşısı.

Bağışıklık sistemi zayıf olan kişilere (örneğin, bağışıklık sistemini baskılayıcı ilaç kullananlar, kanser hastaları gibi) canlı aşı uygulanmamalıdır. Örneğin, kızamık, kızamıkçık, kabakulak, suçiçeği aşıları canlı aşılardır.

İNAKTİVE AŞILAR Bütün hücre Virüs Bakteri (ler) Hücrenin bir kısmı Protein bazlı Toksoid Subünit Polisakkarit bazlı Saf Konjuge

İnaktive aşılar:
İnaktive aşılar hastalığa neden olan mikroorganizmanın kimyasal yolla veya ısı ile tamamen inaktive edilmesi yoluyla üretilirler. Bu aşılar stabil ve güvenilirdir, hastalığa neden olabilecek bir forma dönüşemezler. İstenen düzeyde bağışıklık cevabı elde edebilmek için inaktive aşıların genellikle birden fazla doz şeklinde uygulanmaları gerekmektedir. Örneğin grip, hepatit A ve B aşıları inaktive aşılardır.

Toksoid aşılar:
Toksoid aşılar mikroorganizmalar tarafından üretilen ve zararlı olan toksinin inaktive edilmesiyle oluşturulan aşılardır. İnsanları enfekte eden mikroorganizmaların bazılarında mikroorganizmanın kendisi zararlı değildir, ürettikleri güçlü toksinler hastalığa neden olmaktadır. Örneğin, tetanoza neden olan bakteri doğada her yerde bulunmaktadır ve doğada bolca oksijen bulunduğu için zararsızdır. Ancak bu bakteri oksijensiz bir ortama girdiğinde tetanoz toksini üretmeye başlar. Tetanoz toksini iyi bilinen bir zehir olan Sodyum Siyanid'den daha güçlüdür.

CANLI ATENÜE AŞILAR Ciddi reaksiyonlar mümkündür Dolaşımdaki antikorlar ile etkileşime girebilir Uygun şartlarda saklanmalıdır şartlardan çabuk etkilenir

Bu kadar güçlü bir toksini inaktive etmek için, formaldehid ve steril sudan oluşan Formalin'i kullanmaktadırlar. Oluşan inaktive toksin toksoid olarak adlandırılır. Toksoidler insanları tetanoz ve difteri gibi hastalıklara karşı korurlar.
Bilim adamları klasik aşıları geliştirmek için yeni teknolojiler geliştirmektedirler. Bu yeni jenerasyon aşılar, rekombinant genetik mühendisliği gibi güçlü teknolojiler kullanılarak (rekombinant DNA teknolojisi olarak da adlandırılırlar) üretilmektedirler.

Konjuge aşılar:
Bazı bakteriler özel bir kılıfa (kapsül) sahiptir ve bu özel kılıf bakterinin antijenlerini gizler ve bu nedenle infantlar ve küçük çocukların tam gelişmemiş bağışıklık sistemleri bu zararlı bakteriyi tanıyamaz. Konjuge aşıda, bağışıklık sisteminin tanıyabileceği başka bir organizmanın protein veya toksini, bu bakterilerin kılıfına bağlanır ve bu sayede infant ve küçük çocukların bağışıklık sistemi bu bakteriyi tanıyarak hastalığa karşı savunma geliştirir. Konjuge aşılar, infantlarda Haemophilus influenzae tip b (Hib) tarafından meydana getirilen bakteriyel menenjite karşı koruma amacıyla geliştirilmiştir. Menenjit fatal olabilir, ciddi seyreder ve sağırlık veya zeka geriliği gibi hayat boyu kalıcı sakatlıklara neden olabilmektedir. Ayrıca pnömokok ve meningokok konjuge aşıları da mevcuttur.

CANLI ATENÜE AŞILAR Viral Kızamık, Kımakçık, Kabakulak, Çiçek, Su Çiçeği, Zoster, Sarı Humma, Rotavirüs, Oral Polio, İntranazal İnfluenza Bakteriyel BCG, Oral Tifo

Subunit aşılar:
Aşılar bazen bağışıklık sistemini uyarabilen antijenik fragmanlar kullanılarak geliştirilmektedir. Bu aşılar, mikroorganizmanın tamamının kullanılarak hazırlandığı aşılardan daha az yan etkiye sahiptir. Subunit aşılar mikroorganizmanın antijenik parçalarının ayrıştırılması veya bu parçaların genetik mühendislik tekniklerinin kullanılarak laboratuvarda üretilmesi ile oluşturulmaktadır. Bu aşılar inaktive aşılardır.
Günümüzde kullanılan subunit aşılarına örnek olarak, grip ve aselüler boğmaca aşıları verilebilir.
Yine hepatit B'ye karşı da rekombinant subunit aşılar geliştirilmiştir. Rekombinant hepatit B aşısı, hepatit B virüsünün genetik materyalinin çok küçük bir parçasının ekmek mayası veya Chinese Hamster over hücresinde çoğaltılması ve daha sonra saflaştırılması ile elde edilmektedir. Bu saflaştırılmış antijen, adjuvan eklendikten sonra bağışıklık sistemini uyararak güvenli ve çok etkin bir aşı haline gelmektedir.

İNAKTİVE AŞILAR Replike olamazlar Canlı aşılara nazaran dolaşımdaki antikorlarla çok daha az etkileşime girer Genelikle 3-5 rapel gerektirir Genelikle humoral yanıt oluşturur Antikor titreleri zamanla azalır

İNAKTİVE AŞILAR   TÜM HÜCRE Viral olanlar: Polio, Kuduz, Hepatit A, İnfluenza Bakteriyel olanlar: Boğmaca, Tifo, Kolera

İNAKTİVE AŞILAR   HÜCRENİN BİR KISMI Subünit olanlar: Hepatit B, İnfluenza, Asellüler Boğmaca, HPV, Şarbon Toksoid olanlar: Difteri, Tetanoz

SAF POLİSAKKARİT AŞILAR Pnömokok Meningokok Salmonella Typhi KONJUGE POLİSAKKARİT AŞILAR Haemophilus influenza tip b Pnömokok Meningokok

Aşılar hastalıkların önlenmesi için elimizde olan en güçlü araç olmaya devam etmektedir. Biyoteknolojideki yeni gelişmeler, halk sağlığının iyileştirilmesine daha fazla katkıda bulunacak aşıların geliştirilmesinde öncülük yapmaktadır.