Kuş gribi nedir?Kuş gribi (Avian influenza) hayvanlarda, normalde sadece kuşları ve daha nadiren domuzları enfekte eden virüslerin neden olduğu bulaşıcı bir hastalıktır. Tüm kuş türlerinin enfeksiyona duyarlı olduğu düşünülmekle beraber, evcil kümes hayvanları hızla epidemik oranlara ulaşabilecek enfeksiyonlara özellikle duyarlıdır. Hastalık kuşlarda iki formda görülür. Birincisi, bazen sadece tüy dökülmesi veya yumurta üretiminde azalma şeklinde görülen hafif hastalığa neden olur. İkinci form daha endişe vericidir ve "ileri derecede patojenik avian influenza" olarak bilinir. ilk kez 1978'de İtalya’da tanımlanan bu form kuşlarda aşırı bulaşıcı ve hızla öldürücüdür, mortalitesi %100'eyaklaşır. Kuşlar semptomların ilk ortaya çıktığı gün ölebilirler.Kuşlarda şu ana kadar bildirilen tüm salgınlar insanlar için aynı derecede tehlikeli midir?Hayır. Şu anda insan sağlığı için en çok endişe veren H5N1 türünün neden olduğu salgınlardır.
İnsan sağlığı için risk değerlendirmede kuşlarda hangi avian virüs türlerinin salgına neden olduğunun kesin olarak bilinmesi önemlidir. Örneğin; Tayvan ve Çin'de yakın zamanda bildirilen kuş gribi salgınına kuşlarda çok patojenik olmayan ve insanlarda hastalığa neden olduğu hiç görülmemiş olan H5N2 türü neden olmuştur. Pakistan'da yakın zamanda bildirilen salgının nedeni H5N1 değil H7 ve H9 türleridir. Ancak, kuşlardaki kuş gribi salgınlarının - az patojenik bir tiple olsa bile acil kontrolü çok önemlidir. Araştırmalar başlangıçta az patojenik olan belirli kuş gribi virüs türlerinin, kuşlar arasında dolaşmasına müsaade edildiğinde, hızla mutasyona uğrayarak (6-9 ayda) çok patojenik türe dönüşebildiğini göstermiştir.Kuş gribinden hangi virüs sorumludur?Sadece İnfluenza A virüsleri kuşları enfekte edebilir. Ancak, tipik olarak hem insanları hem kuşları enfekte eden alt tipler arasında önemli genetik farklılıklar vardır. Avian influenza H5 ve H7 virüsleri, genetik özelliklerine ve kuşlarda oluşturdukları hastalığın şiddetine göre "az patojenik" ve "çok patojenik" türler olarak ayrılabilir. influenza H9 virüsü sadece "az patojenik" formda belirlenebilmiştir.
İnfluenza A
H5
|
Potansiyel olarak dokuz farklı alt tip Çok patojenik veya az patojenik olabilir. İnsanlarda, bazen ağır hastalığa ve ölüme neden olan H5 enfeksiyonları bildirilmiştir. |
İnfluenza A
H7
|
Potansiyel olarak dokuz farklı alt tip Çok patojenik veya az patojenik olabilir. insanlarda H7 enfeksiyonu nadirdir, ancak enfekte kuşlarla yakın temasta bulunan bireylerde olabilir; semptomlar arasında konjunktivit ve/veya üst solunum yolları semptomları bulunabilir |
İnfluenza A
H9
|
Potansiyel olarak dokuz farklı alt tip Sadece az patojenik tür bildirilmiştir. İnsanlarda doğrulanan üç adet H9 enfeksiyonu bildirilmiştir. |
Virüsü etkilenen ülkelerde sınırlı tutmak için ne yapılmaktadır?Hastalığın kuşlar arasında yayılımını durdurma girişimi olarak milyonlarca kuş ayrılarak öldürülmüştür, böylece insanlara geçmesi önlenmeye çalışılmıştır.İnfluenza virüsleri kuşlar arasında nasıl yayılır?Kuş gribi virüsleri tüm dünyada kuşlar arasında sirküle eder. Duyarlı kuşlar, enfekte kuşların kontamine nazal, respiratuar veya fekal materyalleri ile temas ettiklerinde enfekte olabilirler.
Fekal-oral bulaşma kuşlar arasında en yaygın bulaşma yoludur. Evcilleştirilmiş kuşlar, enfekte su kuşu veya diller enfekte tavuklara ile direkt temas yoluyla veya virüsle kontamine olmuş yüzeyler (atıklar veya kafesler) veya materyallerle (su veya yem gibi) temas yoluyla kuş gribi virüsü ile enfekte olurlar.
İnsanlar, araçlar veya kafesler gibi diğer cansız objeler grip virüsün bir çiftlikten diğerine yayılmasında aracı olabilirler. Bu gerçekleştiğinde kanatlılar arasında kuş gribi salgını oluşabilir.
İnsanlar nasıl kuş gribi olur?İnfluenza A virüsleri ördekler, tavuklar, domuzlar, balinalar, atlar ve foklar dahil birçok farklı hayvanda bulunurlar. Ancak influenza A virüsünün bazı alt tipleri belirli cinslere özgüdür, tüm influenza A alt tiplerine konak olabilen kuşlar bu durumun istisnasıdır. Kuş gribi virüsleri insanlara iki ana yolla geçebilir: kuşlardan direkt olarak veya avian virüs ile kontamine ortamlardan insanlara ya da domuzlar gibi ara konaklar aracılığıyla.
Kuş gribinin semptomları nelerdir? Kuş gribinin insanlarda bildirilen semptomları tipik grip benzeri semptomlardan (ateş, boğaz ağrısı ve kas ağrıları), göz enfeksiyonları (konjunktivit), zatürre, akut solunum sıkıntısı, viral pnömoni ve diğer şiddetli ve yaşamı tehdit eden komplikasyonlara kadar uzanabilir.Kuş gribi insandan insana geçer mi? Bunun tam olarak doğrulanabildiği hiçbir vaka yoktur. Ancak, Sağlık Bakanlığı Tayland'da (Eylül 2004) bir annenin hastalığı bir çevresel kaynaktan veya kızından edindikten sonra öldüğü bir vakada kuş gribinin insandan insana geçmiş olma olasılığını araştırmaktadır. Bu aile grubunun araştırılması, insandan insana geçişin gerçekleşmiş olabileceğine dair kanıtlar ortaya koyarken, bugüne kadarki kanıtlar virüsün insanlar arasında bulaşmasının aile üyeleriyle sınırlı olduğuna ve toplumda daha geniş dağılımın olmadığına işaret etmektedir. İnsanlardaki epidemiyolojik durumun stabil kalıp kalmadığını belirlemek için sürekli gözlem gerekmektedir.
Ne kadar tehlikelidir?2003 Aralık ayının ortasından bu yana artan sayıda Asya ülkesi tavuklar ve civcivlerde çok patojenik kuş gribi salgınları bildirmiştir. Çok patojenik kuş gribinin hızla yayılması tarihte daha önce görülmemiştir ve tarım için olduğu kadar insan sağlığı için de çok endişe vericidir. İnsan sağlığı için oluşturduğu risk açısından özellikle tehlikeli olan durum, bu salgınların çoğunda etken olarak yüksek oranda patojenik olan "H5N1" suşunun sorumlu olmasıdır. H5N1 cins bariyerini aşarak insanlarda şiddetli hastalığa neden olabilmektedir, yakın geçmişte iki vaka görülmüştür ve şimdi Vietnam ve Tayland'da yine giderek artan sayılarda görülmektedir. Asya'da 10 ülkede kuş çiftliklerini harap eden virüs 2004'te insanlara geçtikten sonra Vietnam’da 24 kişiyi, Tayland'da 12 kişiyi öldürmüştür. Kıyaslamak için, SARS Kasım 2002'de ilk kez ortaya çıktığından bu yana tüm dünyada en azından 8100 kişiyi enfekte etmiş ve yaklaşık 800 kişiyi öldürmüştür.
İnsanlarda H5H1'e karşı etkili bir aşı var mı?Henüz pazarlanan bir aşı yok. Mevcut prototip bir aşı ile klinik çalışmalar başlamıştır.
Uzmanlar neden endişeli?Tavuklardaki benzeri görülmemiş salgınlar kamu sağlığı görevlilerini çeşitli nedenlerle endişelendirmektedir. İlk olarak, Asya’da bildirilen salgınların çoğuna -ama hepsine değil- çok patojenik olan H5N1 tipi virüs sebep olmuştur. Bu tipin, türler arasındaki bariyeri aşmak için eşsiz bir kapasitesi olduğuna ve insanlarda yüksek mortaliteli şiddetli hastalık oluşturduğuna işaret eden kanıtlar giderek artmaktadır.
İkinci ve hatta daha çok endişe veren konu, mevcut durumun insanlarda başka bir influenza pandemisine yol açması olasılığıdır. Bilim adamları, bir insanda hem insan hem de kuş gribi virüsü ile aynı anda enfeksiyon gelişmesi durumunda, kuş ve insan influenza virüslerinin gen alışverişinde bulunabildiklerini bilmektedir. İnsan vücudu içerisinde gerçekleşen bu gen değişimi influenza virüsünün, belki de hiçbir insanın doğal bağışıklığa sahip olmadığı tamamen yeni bir alt tipinin oluşmasına neden olabilir. Dahası, her yıl dolaşımdaki türlere uyması için geliştirilen ve insanları mevsimsel epidemilerden koruyan mevcut aşılar tamamen yeni bir influenza virüse karşı etkili olmayacaktır. Eğer yeni virüs yeterli insan genine sahip olursa, bir kişiden diğerine bulaşma (sadece kuşlardan insanlara bulaşmanın yerine) mümkün olabilir. Bu gerçekleştiğinde, yeni bir grip pandemisinin başlaması için gerekli koşullar sağlanmış olur. En dikkat edilmesi gereken durum ise insandan insana geçişin oluşması ile birbirini takip eden ve mortalitesi yüksek olan ciddi hastalığa neden olabilmesidir. 1918-1919'daki büyük grip pandemisindeki durum buydu. Tamamen yeni bir influenza alt tipi ortaya çıkmış ve 4-6 ayda tüm dünyada yayılmıştı. 2 yıl boyunca birkaç enfeksiyon dalgası oldu ve tahminen 40-50 milyon insanın ölümüne yol açtı.
Bir pandemi önlenebilir mı?Kimse kesin olarak bilmemektedir. influenza virüsleri çok değişkendir ve davranışlarını öngörmek mümkün değildir. Ancak, DSÖ doğru önlemler çabuk uygulanırsa bir grip pandemisinin önlenebileceği konusunda iyimserdir. Bu DSÖ’ nün şu andaki en önemli konusudur. ilk öncelik ve majör savunma hattı insanların. virüsün en büyük rezervuarı olan enfekte tavuklarla temas olasılığını azaltmaktır. Bu tavuklardaki salgınların hızla tespit edilmesi ve kontrol tedbirlerinin hemen alınmasıyla mümkündür. Bu tedbirler grip virüsü ile enfekte veya virüsle temas etmiş olan kuşların öldürülmesi ve ölü kuşların uygun şekilde uzaklaştırılmasını kapsar. Mevcut tüm kanıtlar çok patojenik avian H5N1 influenza salgınları kuşlarda çok yayıldığında insanlara bulaşma riskinin arttığını göstermektedir. İnsan enfeksiyonu sayısı arttıkça, yeni bir virüs alt tipinin ortaya çıkma ve bir grip pandemisini tetikleme riski artmaktadır.Mevcut aşılar bir grip pandemisini önlemek için yararlı mı?Evet, ama tam olarak hedefe yönelik kullanıldıklarında. Mevcut aşılar, tavuk kesimi yapanlar gibi yüksek riskli gruplara uygulandıklarında, dolaşan insan grip virüs tiplerine karşı korurlar ve böylece kuş virüsü ile temas olasılığı yüksek insanların, insan ve kuş influenza virüsleri ile aynı zamanda enfekte olma riskini azaltırlar. Bu tarz ikili enfeksiyonlar kuş ve insan influenza virüslerine, pandemik potansiyeli olan yeni bir influenza virüsü oluşturabilecek şekilde gen alışverişinde bulunma imkanı vermektedir. İnsanları her yıl mevsimsel grip salgınları sırasında hastalıktan korumak için rutin yıllık aşılar üretilmektedir. Bu aşılar kuş gribi virüsüne karşı koruma sağlamamaktadırlar. Bu nedenlerle DSÖ, kümes hayvanlarında yüksek patojeniteye sahip H5N1 kuş gribi (avian influenza) salgını görünen ülkelerde, kuşlarla temas riski yüksek olan kişilere her yıl üretilen trivalan grip aşısının uygulanması için bir öneri yayınlamıştır. |
